Wereldwijd
Negen woorden uit acht culturen (Griekenland levert er twee). Wat ze bindt: een sociaal element, gerichtheid op betekenis en aanvaarding van tegenslag.
Japan
Culturele herkomst. Japans (生き甲斐), samengesteld uit iki (leven) en kai (waarde). Volksbegrip, geen filosofische school; wetenschappelijk gepopulariseerd door psychiater Mieko Kamiya (Ikigai ni tsuite, 1966).
Reden om op te staan. In de originele Japanse context een gevoel van dagelijkse zin, niet het viercirkeldiagram uit westerse blogs. Onderzoek in Ohsaki suggereert een samenhang met langer leven, al is de causaliteit onduidelijk (Sone et al., 2008, Psychosomatic Medicine).
Denemarken
Culturele herkomst. Deens/Noors, waarschijnlijk uit het Oudnoorse hugga (troosten). In het Deense taalgebied sinds circa 1800 als aanduiding voor sfeer en gezelligheid.
Gezellige geborgenheid en kleine genoegens in donkere maanden. Sterk sociaal element: samenzijn zonder prestatie. Populair geworden na het boek van Meik Wiking (The Little Book of Hygge, 2016).
Zweden
Culturele herkomst. Zweeds bijwoord, uit laget om ('rond de groep'). Volksetymologie koppelt het aan Vikingtijd-drinkbekers; taalkundig aannemelijker als afleiding van lag (wet, gebruik).
Precies genoeg. Bescheidenheid en balans als deugd. Beschouwd als tegenpool van zowel excessieve consumptie als ascetische onthouding.
Finland
Culturele herkomst. Fins, letterlijk 'binnenste'; gebruikt sinds de 16e eeuw. Nationaal symbool geworden tijdens de Winteroorlog (1939 tot 1940).
Stille volharding onder tegenslag. Onderzocht door Emilia Lahti (proefschrift Aalto University, 2022); gerelateerd aan grit maar met sterker collectief karakter. Vaak genoemd bij de toppositie van Finland in het World Happiness Report (WHR).
Nederland
Culturele herkomst. Nederlands, van niks (niets). Als werkwoord opgenomen in de Van Dale sinds de late 20e eeuw; internationaal bekend geworden na een Time-artikel in 2019.
Doelbewust niets doen. Rust als tegenwicht voor prestatiedruk. Wetenschappelijk minder onderzocht dan de populariteit doet vermoeden.
Griekenland
Culturele herkomst. Modern Grieks (μεράκι), waarschijnlijk uit het Turkse merak (verlangen, passie). Volkstaal, geen antieke filosofische term.
Iets met ziel doen. Volledige aandacht en toewijding in werk of creatie. Verwant aan flow, maar met een esthetische en morele lading.
Griekenland
Culturele herkomst. Oud-Grieks (εὐδαιμονία), letterlijk 'goede geest'. Kernbegrip in Aristoteles' Ethica Nicomachea (ca. 340 v.Chr.).
Floreren door betekenis, deugd en het benutten van je potentieel. Ligt aan de basis van moderne welbevindenschalen zoals het zesfactormodel van Carol Ryff (1989).
Zuidelijk Afrika
Culturele herkomst. Nguni-Bantoetalen (Zulu, Xhosa). Filosofisch uitgewerkt door onder anderen John Mbiti en Desmond Tutu; centraal in de Zuid-Afrikaanse Waarheids- en Verzoeningscommissie (1996).
'Ik ben omdat wij zijn.' Menselijkheid als fundamenteel relationeel. Sterke tegenpool van westers individualistisch geluk; onderbouwt beleid rond restauratieve rechtvaardigheid en gemeenschapsopbouw.
China
Culturele herkomst. Mandarijn (关系), letterlijk 'relatie/verbinding'. Confucianistische wortels; als sociologisch begrip uitgewerkt door onder meer Fei Xiaotong (Xiangtu Zhongguo, 1947).
Netwerk van wederkerige relaties. Niet direct een geluksconcept, maar bepaalt wat een 'goed leven' in de Chinese context inhoudt: ingebed zijn in verplichtingen en gunsten.
Belangrijke kanttekening: geluksconcepten zijn cultureel gebonden. Wat in Nederland werkt, is niet universeel. Internationale ranglijsten meten steevast met westerse instrumenten, en de WEIRD-kritiek (Western, Educated, Industrialized, Rich, Democratic; Henrich et al., 2010) geldt hier onverkort. Bovendien is een exotisch woord geen bewijs van een unieke praktijk: veel van deze concepten dekken overlappende ideeën.
Verwijzingen naar studies zoals Sone et al. (2008) en Henrich et al. (2010) vind je op de bronnenpagina. WHR staat voor World Happiness Report, de jaarlijkse ranglijst uitgegeven door het Sustainable Development Solutions Network van de Verenigde Naties.