Filosofie
Tweeduizend jaar oude antwoorden
Lang voor de positieve psychologie stelden filosofen dezelfde vragen. Hun antwoorden staan nog verrassend recht overeind.
Aristoteles en eudaimonia
Aristoteles noemde het eudaimonia, meestal vertaald als 'floreren'. Geen plezier, maar het volledig realiseren van je menselijke natuur door deugd en rede. Belangrijk: voor Aristoteles was eudaimonia geen gevoel maar een activiteit, een manier van leven over de lange termijn. Modern welbevindenonderzoek onderscheidt om die reden hedonisch (plezier) en eudaimonisch (betekenis) welbevinden.
De stoïcijnen
Epictetus (slaaf), Seneca (adviseur van Nero) en Marcus Aurelius (keizer): drie levens ver uit elkaar, één kader. Focus op wat je kunt beheersen: je oordelen. Aanvaard de rest. De weg naar ataraxia, gemoedsrust. Moderne cognitief-gedragsmatige therapie (Beck, Ellis) put hier expliciet uit: de gedachte, niet de gebeurtenis, veroorzaakt het gevoel.
Epicurus
Vaak verkeerd begrepen als hedonist. In werkelijkheid pleitte Epicurus voor bescheiden, duurzame genoegens boven excessen: brood en water, een tuin, gesprekken met vrienden. Vriendschap noemde hij "van alle dingen die de wijsheid bijdraagt aan een gelukkig leven, verreweg het belangrijkste". Waldinger, tweeduizend jaar later, komt tot dezelfde conclusie.
Boeddhisme
De Vier Edele Waarheden stellen gehechtheid en verlangen aan als bron van lijden. Mindfulness en loslaten als weg naar innerlijke vrede. Mindfulness-based interventies hebben inmiddels stevige evidence base voor stress en depressie (Goyal et al., JAMA 2014), al is de 'seculiere' versie ver af komen te staan van de oorspronkelijke ethische context.
Utilitarisme
Jeremy Bentham en John Stuart Mill: "the greatest happiness of the greatest number". Voor het eerst werd geluk expliciet politiek en beleidsmatig ingezet. Mill nuanceerde later: niet elk plezier is gelijk. "Better to be Socrates dissatisfied than a fool satisfied." Dit onderscheid tussen hogere en lagere genoegens loopt door in de moderne eudaimonisch/hedonisch-splitsing.
Schopenhauer en de pessimist
Arthur Schopenhauer betwistte het hele project: het leven is een slinger tussen pijn en verveling; wat we 'geluk' noemen is slechts de tijdelijke afwezigheid van gemis. Een nuttige tegenstem tegen naïef optimisme, en verrassend consistent met set-point theory (Lucas et al., 2003): tegenslag én meevaller ebben weg.
Existentialisme
Camus en Sartre draaien de vraag om: geluk is geen doel, betekenis is een keuze. In "Le mythe de Sisyphe" schrijft Camus: "il faut imaginer Sisyphe heureux". Zelfs bij een absurde taak kies je hoe je haar aankijkt. Frankls logotherapie, ontstaan in Auschwitz, radicaliseert dit: betekenis is de laatste vrijheid.